Language
Now in Minsk   The weather in Belarus

Główna Kultura Teatr

Białoruś teatralna: od batlejki do performance

Białoruska historia teatralna liczy nie jedno stulecie. Białoruski teatr zawodowy rozwinął się z starożytnych obrzędów ludowych, twórczości wędrownych grajków, nadwornych trup białoruskich magnatów, działalności amatorskich zespołów na przełomie XIX–XX wieku.

Lecz na białoruskiej ziemi wędrowni artyści nie tylko występowali, ale również uczyli się podstaw artyzmu zawodowego. Wiadomo, że w Smorgonie do połowy XIX wieku istniała jedyna w Europie niedźwiedzia akademia. Złapanych w lasach niedźwiadków uczono tańczyć, a potem skomorochy udawali się z nimi na jarmarki do Rosji, Polski, Węgier, Niemiec.

Jaskrawą stroną w historii ludowej sztuki teatralnej jest białoruska batlejka. Tradycję bożonarodzeniowej batlejki zapoczątkował święty Franciszek z Asyżu w XIII wieku we Włoszech. Na Białorusi, gdzie oprócz kanonicznych tematów wędrowni artyści na początku XVI wieku odgrywali również scenki z życia, ta sztuka zdobyła ludowe uznanie i przetrwała do dziś. Obecnie tę tradycję wspiera wiele teatrów lalek w republice, praktycznie we wszystkich kościołach na Boże Narodzenie można zobaczyć przedstawienie-batlejkę.

Jeszcze w czasach Wielkiego Księstwa Litewskiego Białoruś była naprawdę teatralnym krajem. Wiadomo, że wiele rodzajów przedstawień – szkolne, świeckie, nadworne – powstało na białoruskich ziemiach wcześniej od sąsiadów. Każdy białoruski magnat pragnął stworzyć swój teatr, w tym celu w pałacach dostosowywano lub specjalnie budowano pomieszczenia dla przedstawień. Sale teatralne były u hrabiów Tyszkiewiczów w Pleszczenicach i Świsłoczy, J. Chreptowicza – w Szczorsach, księcia Lubomirskiego – w Dubrownie, hrabiego Z.G. Czernyszowa – w Czeczersku i Mohylowie. Z reguły były one budowane przez architektów włoskich. Budowa pierwszej specjalnej sali teatralnej zaczęła się w rezydencji Radziwiłłów w Nieświeżu w 1746 roku. Słonimski teatr Michała Kazimierza Ogińskiego, zbudowany w latach 1775-1781, był jednym z największych i najlepiej technicznie wyposażonych w Europie. Teatr Zoricza w Szkłowie stanął podstawą, tzw. fundamentem trupy Petersburskiego Imperatorskiego Teatru .

Tradycje białoruskiej sztuki teatralnej są również zapotrzebowane dzisiaj. Zespół baletowy Wielkiego Teatru stawia na klasykę: w jego repertuarze jest 30 przedstawień baletowych. Lecz z roku na rok najbardziej popularnym pozostaje „Dziadek do Orzechów”.

Klasyka baletu na białoruskiej scenie. Zdjęcie: interfax.by.

Kolejny szczebel rozwoju przechodzi białoruska opera. Przedstawienia Wielkiego Teatru idą przy wypełnionej widowni. Białorusini i gości republiki zwłaszcza lubią wieczory opery na otwartej przestrzeni – przed budynkiem teatru w stolice i obok ścian zamku w Mirze.

Jeszcze jeden zespół, który odważył się zejść ze sceny, to Republikański Teatr Białoruskiej Dramaturgii (RTBD), którego kierownik artystyczny Walery Anisenko zaprasza miłośników sztuki teatralnej do siebie do dworu w Chateżynie. „Czechow w plenerze” – projekt autorski Waleriego Anisenki. Chce on zanurzyć widzów w atmosferę czechowskiej „Mewy” i obiecuje im dużo niespodzianek: czechowskie picie herbatki, huśtanie się na huśtawce, sesje zdjęciowe i obcowanie w nieformalnym klimacie z artystami teatru, wśród których ludowa artystka Białorusi Taciana Marchel, zasłużony artysta Białorusi Igor Sigow, posiadaczka medalu Franciszka Skaryny Halina Czernobajewa, Walenty Sołowiew i wielu innych.

Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu. Zdjęcie: interfax.by.

Narodowy Dramatyczny Teatr Akademicki imienia M. Gorkiego otworzył 80. jubileuszowy sezon teatralny we wrześniu 2012 roku jednym ze swoich najjaskrawszych przedstawień – przedstawieniem „Panie Kochanku” Andrzeja Kurejczyka w inscenizacji głównego reżysera teatru Siergieja Kowalczyka. Do repertuaru nowego sezonu weszły również premierowe przedstawienia zeszłego roku: „Pigmalion” B. Shaw, „Mądremu biada” A. Gribojedowa, „Intymna komedia” N. Cowarda oraz „Zagadkowa wizyta” F. Dürrenmatta. W 2013 roku zespół będzie cieszył widzów przedstawieniem „Biesy” F. Dostojewskiego (adaptacja sceniczna N. Rudkowskiego w inscenizacji Siergieja Kowalczyka).

Teatralne życie Białorusi jest wypełnione jaskrawymi wydarzeniami festiwalowymi. Mistrzowie sceny przyjeżdżają do Białorusi, żeby poddać sądowi teatralnych działaczy i widzów swoje najlepsze utwory. Od 1996 roku w Brześciu odbywa się Międzynarodowy Festiwal Teatralny «Biała Wieża». Mohylew stał się ośrodkiem Międzynarodowego Młodzieżowego Forum Teatralnego «M@art. kontakt». W Witebsku w ramach Międzynarodowego Festiwalu Sztuki «Słowiański Bazar» odbywa się uwielbiany przez publiczność program «Spotkania teatralne». Stolica przyjmuje Międzynarodowy Festiwal Sztuki Teatralnej «Panorama», Międzynarodowy Festiwal Teatrów Studenckich «Teatralny Kufar», Młodzieżowe Forum Sztuki Teatralnej «TEART» (Mińsk), Białoruski Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek.